പരീക്ഷണങ്ങളുടെ സംവിധായകന് വിട; സിംഗീതം ശ്രീനിവാസ റാവു അന്തരിച്ചു

ചെന്നൈ: ഇന്ത്യൻ സിനിമയിൽ വ്യത്യസ്തമായ കഥപറച്ചിലും പരീക്ഷണാത്മകമായ ചലച്ചിത്രഭാഷയും കൊണ്ട് സ്വന്തമായ ഇടം കണ്ടെത്തിയ വിഖ്യാത സംവിധായകൻ സിംഗീതം ശ്രീനിവാസ റാവു അന്തരിച്ചു. 94 വയസ്സായിരുന്നു. വാർധക്യസഹജമായ അസുഖങ്ങളെ തുടർന്ന് ചെന്നൈയിലെ കാവേരി ആശുപത്രിയിൽ ചികിത്സയിലിരിക്കെയാണ് അന്ത്യം. ഒക്ടോബർ 3 ശനിയാഴ്ച രാത്രിയായിരുന്നു അന്ത്യം.

ആറ് പതിറ്റാണ്ടിലേറെ നീണ്ടുനിന്ന ചലച്ചിത്രജീവിതത്തിൽ തെലുങ്ക്, തമിഴ്, കന്നഡ, ഹിന്ദി, ഇംഗ്ലീഷ് തുടങ്ങിയ ഭാഷകളിലായി നിരവധി ചിത്രങ്ങൾ സംവിധാനം ചെയ്ത അദ്ദേഹം, ഒരു പ്രത്യേക ജോണറിലോ ചലച്ചിത്രശൈലിയിലോ ഒതുങ്ങിനിന്ന സംവിധായകനായിരുന്നില്ല. കോമഡി, സയൻസ് ഫിക്ഷൻ, ഫാന്റസി, ഫോക്‌ലോർ, സാമൂഹിക രാഷ്ട്രീയം, ബയോഗ്രഫി, സറ്റയർ, മ്യൂസിക്കൽ തുടങ്ങി വൈവിധ്യമാർന്ന മേഖലകളിലൂടെ സഞ്ചരിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിനിമകൾ ഇന്ത്യൻ സിനിമയിലെ പരീക്ഷണങ്ങളുടെ ചരിത്രത്തിൽ നിർണായക അധ്യായങ്ങളായി മാറി.

കെ.വി. റെഡ്ഡിയുടെ ശിഷ്യനായി തുടക്കം

1931 സെപ്റ്റംബർ 21-ന് ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ ഗുഡൂരിൽ ജനിച്ച സിംഗീതം ശ്രീനിവാസ റാവു ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദം നേടിയ ശേഷമാണ് സിനിമയിലേക്ക് എത്തിയത്. ഇതിഹാസ സംവിധായകൻ കെ.വി. റെഡ്ഡിയുടെ അസിസ്റ്റന്റായാണ് സിനിമാ ജീവിതത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്. സിനിമയെ ഒരു കലാരൂപം എന്നതിനപ്പുറം സാങ്കേതികമായും ആശയപരമായും എങ്ങനെ സമീപിക്കാമെന്ന പാഠങ്ങൾ ആ കാലഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹം സ്വന്തമാക്കി.

1972ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ **‘നീതി നിജായിതി’**യിലൂടെയാണ് സംവിധായകനെന്ന നിലയിൽ അരങ്ങേറ്റം. തുടർന്ന് ഓരോ ചിത്രത്തിലും പുതിയ ആശയങ്ങളും വ്യത്യസ്തമായ ആഖ്യാനരീതികളും പരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം മുന്നേറി.

‘പുഷ്പക വിമാനം’; സംഭാഷണങ്ങളില്ലാതെ ഒരു സിനിമ

സിംഗീതം ശ്രീനിവാസ റാവുവിന്റെ പേര് ഇന്ത്യൻ സിനിമാ ചരിത്രത്തിൽ ഏറ്റവും ശക്തമായി പതിഞ്ഞത് ‘പുഷ്പക വിമാനം’ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ്.

കമൽഹാസൻ നായകനായ ഈ ചിത്രത്തിൽ പരമ്പരാഗത സംഭാഷണങ്ങളില്ലാതെയാണ് കഥ മുന്നോട്ടുപോകുന്നത്. ദൃശ്യങ്ങളെയും ശരീരഭാഷയെയും ശബ്ദ-സംഗീത സംവിധാനങ്ങളെയും ആശ്രയിച്ച് ഒരു മുഴുനീള സിനിമ പറയാമെന്ന് തെളിയിച്ച ചിത്രം ഇന്ത്യൻ സിനിമയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ പരീക്ഷണങ്ങളിൽ ഒന്നായി മാറി.

1987ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ചിത്രം മികച്ച ജനപ്രിയ ചിത്രത്തിനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരവും നേടി.

സംഭാഷണമില്ലാത്ത സിനിമയായിട്ടും പ്രേക്ഷകരുമായി ശക്തമായ വൈകാരിക ബന്ധം സ്ഥാപിക്കാൻ കഴിഞ്ഞത് സിംഗീതത്തിന്റെ ചലച്ചിത്രഭാഷയുടെ പ്രത്യേകതയായിരുന്നു.

ഇന്ത്യൻ സിനിമയിലെ ആദ്യകാല ടൈം ട്രാവൽ പരീക്ഷണം

സിംഗീതം ശ്രീനിവാസ റാവുവിന്റെ മറ്റൊരു ചരിത്രപ്രധാന ചിത്രമാണ് ‘ആദിത്യ 369’.

നന്ദമൂരി ബാലകൃഷ്ണ നായകനായ 1991ലെ ഈ ചിത്രം തെലുങ്ക് സിനിമയിൽ ടൈം ട്രാവൽ ആശയത്തെ ജനപ്രിയ സിനിമയുടെ ഭാഗമാക്കി മാറ്റിയ ശ്രദ്ധേയമായ സയൻസ് ഫിക്ഷൻ ചിത്രമാണ്. ചരിത്രവും ഭാവിയും ശാസ്ത്രവും ഫാന്റസിയും വിനോദവും ഒരുമിച്ച് ചേർത്താണ് ചിത്രം അവതരിപ്പിച്ചത്.

ഇന്ത്യൻ സിനിമയിൽ സയൻസ് ഫിക്ഷൻ ആശയങ്ങൾ വ്യാപകമായി പരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതിന് ഏറെ മുമ്പ് തന്നെ അത്തരമൊരു ആശയം ജനകീയ സിനിമയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന സംവിധായകനായിരുന്നു സിംഗീതം.

‘ഭൈരവ ദ്വീപം’ മുതൽ ‘മായൂരി’ വരെ

ഫാന്റസി-ഫോക്‌ലോർ വിഭാഗത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമായ ‘ഭൈരവ ദ്വീപം’ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന ചിത്രമാണ്. ഇന്ത്യൻ പുരാണ-നാടോടിക്കഥാ ഘടകങ്ങളെ ജനപ്രിയ സിനിമയുടെ ഭാഷയിൽ അവതരിപ്പിച്ച ചിത്രമായി ഇത് ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു.

നർത്തകിയും നടിയുമായ സുധാ ചന്ദ്രന്റെ ജീവിതത്തെ ആസ്പദമാക്കിയ **‘മായൂരി’**യും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ ചിത്രങ്ങളിലൊന്നാണ്. ജീവിതത്തിലെ വലിയ പ്രതിസന്ധിയെ മറികടന്ന് കലാരംഗത്തേക്ക് തിരിച്ചെത്തിയ സുധാ ചന്ദ്രന്റെ ജീവിതകഥയാണ് ചിത്രം അവതരിപ്പിച്ചത്.

കമൽഹാസനൊപ്പം ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന കൂട്ടുകെട്ട്

സിംഗീതം ശ്രീനിവാസ റാവുവിന്റെ കരിയറിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ കൂട്ടുകെട്ടുകളിലൊന്ന് കമൽഹാസനുമായുള്ളത് ആയിരുന്നു.

‘രാജാ പാർവൈ’, ‘അപൂർവ സഹോദരങ്ങൾ’, ‘മൈക്കൽ മദന കാമരാജൻ’, ‘പുഷ്പക വിമാനം’, ‘മുംബൈ എക്സ്പ്രസ്’ തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ ഇരുവരും ചേർന്ന് വ്യത്യസ്തമായ സിനിമാ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തി. കമൽഹാസന്റെ അഭിനയശേഷിയും സിംഗീതത്തിന്റെ പരീക്ഷണാത്മക സംവിധാനവും ഒന്നിച്ചപ്പോൾ ഇന്ത്യൻ സിനിമയ്ക്ക് നിരവധി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന ചിത്രങ്ങൾ ലഭിച്ചു.

പ്രത്യേകിച്ച് ‘അപൂർവ സഹോദരങ്ങൾ’, ‘മൈക്കൽ മദന കാമരാജൻ’ തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലെ ഹാസ്യവും സാങ്കേതിക മികവും ഇന്നും സിനിമാപ്രേമികൾക്കിടയിൽ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നവയാണ്.

ഡോ. രാജ്കുമാറിനൊപ്പവും ശ്രദ്ധേയ ചിത്രങ്ങൾ

കന്നഡ സിനിമയിലെ ഇതിഹാസതാരം ഡോ. രാജ്കുമാറിനൊപ്പവും സിംഗീതം നിരവധി ശ്രദ്ധേയ ചിത്രങ്ങൾ ഒരുക്കി.

‘ഹാലു ജേను’, ‘ഭാഗ്യദ ലക്ഷ്മി ബാരമ്മ’, ‘ദേവതാ മനുഷ്യ’ തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൈവിധ്യമാർന്ന സംവിധാനശൈലിയുടെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. രാജ്കുമാറിന്റെ മക്കളായ ശിവരാജ്കുമാറിനെയും രാഘവേന്ദ്ര രാജ്കുമാറിനെയും സിനിമയിൽ അവതരിപ്പിച്ചതും സിംഗീതത്തിന്റെ കരിയറിലെ പ്രധാന ഘട്ടങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു.

രണ്ട് ദേശീയ പുരസ്കാരങ്ങൾ

സിംഗീതം ശ്രീനിവാസ റാവുവിന്റെ പ്രതിഭയ്ക്ക് ദേശീയതലത്തിലും അംഗീകാരം ലഭിച്ചു.

തമിഴിൽ ഒരുക്കിയ ‘ദിക്കറ്റ്ര പാർവതി’ ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം നേടി. പിന്നീട് ‘പുഷ്പക വിമാനം’ മികച്ച ജനപ്രിയ ചിത്രത്തിനുള്ള ദേശീയ പുരസ്കാരവും സ്വന്തമാക്കി.

നന്ദി പുരസ്കാരങ്ങൾ, കർണാടക സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങൾ, ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരങ്ങൾ തുടങ്ങി നിരവധി ബഹുമതികളും അദ്ദേഹത്തെ തേടിയെത്തി.

94-ാം വയസ്സിലും സിനിമ ഉപേക്ഷിച്ചില്ല

സിംഗീതം ശ്രീനിവാസ റാവുവിന്റെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വിസ്മയിപ്പിക്കുന്ന അധ്യായങ്ങളിലൊന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാനകാല സിനിമാ പ്രവർത്തനമാണ്.

94-ാം വയസ്സിലും അദ്ദേഹം സംവിധാനത്തിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തി. നാഗ് അശ്വിൻ നിർമിച്ച ‘സിംഗീതം’ (Sing Geetham) ആയിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന ചിത്രം. സംഗീതത്തിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഈ പരീക്ഷണാത്മക ചിത്രം 2026ൽ പുറത്തിറങ്ങി. ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിലും സിനിമയിൽ പുതിയ സാധ്യതകൾ പരീക്ഷിക്കാൻ അദ്ദേഹം തയ്യാറായിരുന്നു.

വയസ്സ് അദ്ദേഹത്തിന് സിനിമയിൽ നിന്ന് പിന്മാറാനുള്ള കാരണമായില്ല. മറിച്ച്, പുതിയ തലമുറയിലെ ചലച്ചിത്രകാരന്മാർ പോലും പരീക്ഷിക്കാൻ മടിക്കുന്ന ആശയങ്ങൾ പ്രായത്തിന്റെ അവസാന ഘട്ടത്തിലും അദ്ദേഹം സിനിമയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.

‘ജോൺ സിംഗീതം’ മുതൽ ആനിമേഷൻ വരെ

പരീക്ഷണത്തിന്റെ പരിധി ലൈവ്-ആക്ഷൻ സിനിമയിൽ മാത്രം ഒതുക്കിയ സംവിധായകനായിരുന്നില്ല സിംഗീതം.

ഇംഗ്ലീഷ്, ഹിന്ദി, തമിഴ് ഭാഷകളിൽ ഒരുക്കിയ ‘ലിറ്റിൽ ജോൺ’, ആനിമേഷൻ ചിത്രങ്ങളായ ‘സൺ ഓഫ് അലാഡിൻ’, ‘ഘടോത്കച്’ തുടങ്ങിയ സിനിമകളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൈവിധ്യത്തിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.

ഒരു സംവിധായകന്റെ കരിയറിൽ സാധാരണയായി കാണാത്തത്ര വ്യത്യസ്തമായ ശൈലികളും ഭാഷകളും പരീക്ഷിച്ച വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റേത്.

സിനിമയെ ഒരിക്കലും ഒരേ രീതിയിൽ കണ്ടില്ല

സിംഗീതം ശ്രീനിവാസ റാവുവിന്റെ സിനിമാജീവിതത്തെ ഒറ്റവാക്കിൽ വിശേഷിപ്പിക്കണമെങ്കിൽ അത് ‘പരീക്ഷണം’ എന്നായിരിക്കും.

സംഭാഷണമില്ലാത്ത സിനിമയുണ്ടാക്കി. ടൈം ട്രാവൽ സിനിമയാക്കി. ഫോക്‌ലോർ ഫാന്റസി പരീക്ഷിച്ചു. ജീവചരിത്ര സിനിമകൾ ഒരുക്കി. കോമഡി സിനിമകളിലൂടെ ചിരിപ്പിച്ചു. ആനിമേഷനിലേക്ക് കടന്നു. വിവിധ ഭാഷകളിൽ സിനിമകൾ സംവിധാനം ചെയ്തു. ഒടുവിൽ 94-ാം വയസ്സിലും പുതിയ സിനിമയുമായി പ്രേക്ഷകർക്ക് മുന്നിലെത്തി.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ സിംഗീതം ശ്രീനിവാസ റാവുവിന്റെ വിയോഗം ഒരു സംവിധായകന്റെ വിടവാങ്ങൽ മാത്രമല്ല; ഇന്ത്യൻ സിനിമയിൽ ‘ഇങ്ങനെ ഒരു സിനിമ ചെയ്യാമോ?’ എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഓരോ തവണയും പുതിയ ഉത്തരങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയ ഒരു തലമുറയുടെ അവസാനമാണ്.

അദ്ദേഹം ഒരുക്കിയ സിനിമകൾ ഇനി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓർമ്മ മാത്രമല്ല. പുതിയ തലമുറയിലെ സംവിധായകർക്ക് പരീക്ഷണത്തിനുള്ള പ്രചോദനമായി അവ തുടരും.