ചില മനുഷ്യർ മരിച്ചുപോകും. ചിലരുടെ വാക്കുകൾ മാത്രം അവശേഷിക്കും. എന്നാൽ അപൂർവമായി ചിലർ മരിച്ചതിനുശേഷമാണ് കൂടുതൽ ശക്തമായി നമ്മോടൊപ്പം ജീവിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നത്. എം. എൻ. വിജയൻ മാഷ് അത്തരമൊരു സാന്നിധ്യമാണ്.
2007 ഒക്ടോബർ 3-ന് തൃശൂർ പ്രസ് ക്ലബ്ബിൽ മാധ്യമപ്രവർത്തകരോട് സംസാരിക്കുന്നതിനിടെയാണ് എം. എൻ. വിജയൻ അന്തരിച്ചത്. 77-ാം വയസ്സിലായിരുന്നു മരണം. ഇന്ന്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓർമ്മദിനത്തിൽ, വിജയൻ മാഷിനെ ഓർക്കേണ്ടത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതചരിത്രം ആവർത്തിച്ചുകൊണ്ടു മാത്രമല്ല. അദ്ദേഹം ഉയർത്തിയ ചോദ്യങ്ങൾ ഇന്നും നമ്മെ അസ്വസ്ഥരാക്കുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ചോദ്യം.
കാരണം വിജയൻ മാഷിന്റെ പ്രസക്തി അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്ത് ഒതുങ്ങിയ ഒന്നല്ല. അധികാരം, മനുഷ്യന്റെ ചിന്ത, വിപണി, ഫാസിസം, പ്രകൃതി, സംസ്കാരം, വിയോജിപ്പ്, കല, രാഷ്ട്രീയം — ഇവയെ പരസ്പരം വേർതിരിച്ച് കാണാനാകില്ല എന്ന ബോധ്യത്തിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്തയുടെ അടിത്തറ.
സാഹിത്യത്തിൽ നിന്ന് ജീവിതത്തിലേക്ക്
എം. എൻ. വിജയൻ അടിസ്ഥാനപരമായി സാഹിത്യവിമർശകനായിരുന്നു. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിമർശനം പുസ്തകങ്ങളുടെ പുറംചട്ടയിൽ അവസാനിച്ചില്ല. മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിലേക്കും സമൂഹത്തിന്റെ ഘടനയിലേക്കും അത് കടന്നുചെന്നു.
മാർക്സിയൻ സാമൂഹിക വിശകലനവും മനഃശാസ്ത്രപരമായ സമീപനങ്ങളും കൂട്ടിച്ചേർത്ത് സാഹിത്യത്തെ വായിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ രീതി മലയാള സാഹിത്യവിമർശനത്തിന് വേറിട്ടൊരു വഴിതുറന്നു. വൈലോപ്പിള്ളി, ബഷീർ, ആശാൻ തുടങ്ങി വ്യത്യസ്ത എഴുത്തുകാരെയും കൃതികളെയും മനുഷ്യന്റെ ആന്തരിക സംഘർഷങ്ങളുടെയും സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളുടെയും പശ്ചാത്തലത്തിൽ അദ്ദേഹം വായിച്ചു.
ചിതയിലെ വെളിച്ചം എന്ന കൃതിക്ക് 1982-ൽ കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി നിരൂപണത്തിനുള്ള പുരസ്കാരം ലഭിച്ചതും ഈ സംഭാവനയുടെ പ്രധാന അംഗീകാരങ്ങളിലൊന്നാണ്.
എന്നാൽ വിജയൻ മാഷിന്റെ പ്രത്യേകത ഇതിലുമപ്പുറത്തായിരുന്നു. സാഹിത്യത്തെ അദ്ദേഹം ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചില്ല. കവിതയെയും രാഷ്ട്രീയത്തെയും മനുഷ്യന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും ഒരേ ചിന്താപരിസരത്തിൽ നിർത്തി.
അതാണ് അദ്ദേഹത്തെ കേവലം ഒരു സാഹിത്യനിരൂപകനിൽ നിന്ന് ഒരു പൊതുബുദ്ധിജീവിയാക്കി മാറ്റിയത്.
ഇന്നത്തെ കാലത്ത് ഏറ്റവും പ്രസക്തമാകുന്ന ചോദ്യം: നാം സ്വതന്ത്രമായി ചിന്തിക്കുന്നുണ്ടോ?
വിജയൻ മാഷിന്റെ ചിന്തകളെ ഇന്ന് വായിക്കുമ്പോൾ ആദ്യം ഉയരുന്ന ചോദ്യം ഇതാണ്.
നമ്മുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ നമ്മുടേതാണോ?
ഡിജിറ്റൽ മാധ്യമങ്ങളും സോഷ്യൽ മീഡിയയും അൽഗോരിതങ്ങളും നിരന്തരമായ വിവരപ്രവാഹവും മനുഷ്യന്റെ ശ്രദ്ധയെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന കാലമാണിത്. ഒരു വാർത്ത വായിക്കുന്നതിനുമുമ്പ് തന്നെ അതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായം നമ്മിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഒരു സംഭവത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നതിനുമുമ്പ് തന്നെ അതിനെ എങ്ങനെ കാണണമെന്ന് പലപ്പോഴും നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഈ സാഹചര്യത്തിൽ വിജയൻ മാഷിന്റെ ചിന്തകൾക്ക് ഒരു പുതിയ അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നു.
അദ്ദേഹം എപ്പോഴും ചോദിച്ചത് മനുഷ്യന്റെ ചിന്തയെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന അദൃശ്യ ശക്തികളെക്കുറിച്ചായിരുന്നു. അധികാരം എപ്പോഴും തോക്കുമായി മാത്രം വരണമെന്നില്ല. അത് ആശയമായി വരാം. സംസ്കാരമായി വരാം. ഭയമായി വരാം. ഉപഭോഗമായി വരാം. ജനപ്രിയമായ ഒരു അഭിപ്രായമായി പോലും വരാം.
അതുകൊണ്ടുതന്നെ വിജയൻ മാഷിനെ ഇന്ന് വായിക്കുന്നത് ഫാസിസത്തെക്കുറിച്ച് മാത്രം പഠിക്കലല്ല. സ്വന്തം ചിന്ത എവിടെ നിന്നാണ് വരുന്നതെന്ന് പരിശോധിക്കലാണ്.
വിയോജിപ്പിന്റെ അവകാശം
വിജയൻ മാഷിന്റെ ചിന്തയിലെ ഏറ്റവും ശക്തമായ ഘടകങ്ങളിലൊന്നാണ് വിയോജിപ്പിനുള്ള സ്ഥാനം.
ഒരു ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ആരോഗ്യം അളക്കേണ്ടത് എല്ലാവരും ഒരേ അഭിപ്രായം പറയുന്നുണ്ടോ എന്നതുകൊണ്ടല്ല. വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായം പറയുന്ന ഒരാൾക്ക് എത്രത്തോളം സ്വതന്ത്രമായി സംസാരിക്കാൻ കഴിയുന്നു എന്നതുകൊണ്ടാണ്.
ഇത് രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾക്ക് മാത്രമുള്ള ചോദ്യമല്ല. കുടുംബത്തിലും സ്ഥാപനങ്ങളിലും സർവകലാശാലകളിലും മാധ്യമങ്ങളിലും സാഹിത്യരംഗത്തും സാമൂഹിക സംഘടനകളിലും ഇതേ ചോദ്യം ബാധകമാണ്.
നമ്മോട് യോജിക്കുന്നവരെ മാത്രം കേൾക്കാൻ തുടങ്ങുന്ന നിമിഷം ചിന്തയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം ചുരുങ്ങുന്നു.
ഇവിടെയാണ് വിജയൻ മാഷിന്റെ ജീവിതം തന്നെ ഒരു ഉദാഹരണമാകുന്നത്.
അദ്ദേഹം ഇടതുപക്ഷ ചിന്തയോട് ചേർന്നുനിന്ന വ്യക്തിയായിരുന്നു. പുരോഗമന കലാസാഹിത്യ സംഘത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിലും പ്രവർത്തിച്ചു; ദേശാഭിമാനി വാരികയുടെ പത്രാധിപരായും പ്രവർത്തിച്ചു. എന്നാൽ പിന്നീട് ചില രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക വിഷയങ്ങളിൽ പാർട്ടി നേതൃത്വത്തോട് വിയോജിക്കുകയും പാഠം എന്ന പ്രസിദ്ധീകരണത്തിലൂടെ തന്റെ നിലപാടുകൾ ശക്തമായി മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. 2005-ൽ അദ്ദേഹം ദേശാഭിമാനി വാരികയുടെ പത്രാധിപസ്ഥാനം രാജിവച്ചു.
ഇവിടെ പ്രധാനപ്പെട്ടത് ആരാണ് ശരി, ആരാണ് തെറ്റ് എന്ന വിധിനിർണയമല്ല.
പ്രധാനപ്പെട്ടത് മറ്റൊന്നാണ്:
താൻ വിശ്വസിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ പാളയത്തിനകത്തുനിന്നും അതിനോട് ചോദ്യം ചോദിക്കാനുള്ള ബൗദ്ധിക ധൈര്യം.
അതുതന്നെയാണ് വിജയൻ മാഷിന്റെ പാരമ്പര്യത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പാഠങ്ങളിലൊന്ന്.
അധികാരത്തോടുള്ള അകലം
വിജയൻ മാഷിന്റെ ചിന്തയിൽ അധികാരം ഒരിക്കലും നിരപരാധിയായ ഒന്നായിരുന്നില്ല. അധികാരം എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, അത് മനുഷ്യന്റെ ഭയങ്ങളെയും ആഗ്രഹങ്ങളെയും എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കുന്നു, ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ചിന്തയെ എങ്ങനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു — ഇതൊക്കെയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്വേഷണങ്ങളുടെ ഭാഗം.
ഇന്ന് അധികാരത്തിന്റെ രൂപങ്ങൾ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായിരിക്കുന്നു.
ഭരണകൂടം മാത്രമല്ല അധികാരം.
കോർപ്പറേറ്റ് സ്ഥാപനങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ, ഡാറ്റ, മാധ്യമങ്ങൾ, പരസ്യവ്യവസായം, ഉപഭോക്തൃ സംസ്കാരം — ഇവയെല്ലാം മനുഷ്യന്റെ തീരുമാനങ്ങളെയും ജീവിതരീതികളെയും സ്വാധീനിക്കുന്ന ശക്തികളായി മാറിയിരിക്കുന്നു.അതിനാൽ വിജയൻ മാഷിന്റെ അധികാരവിമർശനം ഇന്ന് കൂടുതൽ വിശാലമായ അർത്ഥത്തിൽ വായിക്കേണ്ടിവരും.
ആരാണ് നമ്മെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് എന്നതിലുപരി, നാം എങ്ങനെ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതാണ് ഇന്നത്തെ ചോദ്യം.
ഉപഭോക്താവായി ചുരുങ്ങുന്ന മനുഷ്യൻ
നവലിബറൽ കാലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിജയൻ മാഷിന്റെ വിമർശനങ്ങൾ ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വീണ്ടും വായിക്കപ്പെടേണ്ടതാണ്.വിപണി മനുഷ്യന് ആവശ്യമായ സാധനങ്ങൾ നൽകുന്നതിൽ നിന്ന് മനുഷ്യന്റെ ആവശ്യങ്ങൾ തന്നെ നിർമ്മിക്കുന്ന ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടന്നിരിക്കുന്നു.
നമുക്ക് എന്ത് വാങ്ങണം?എങ്ങനെ ജീവിക്കണം?എന്താണ് വിജയത്തിന്റെ അടയാളം?എന്താണ് സൗന്ദര്യം?എന്താണ് സന്തോഷം?എന്താണ് സാമൂഹിക പദവി?
ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾക്ക് പോലും വിപണി ഉത്തരങ്ങൾ നൽകുന്ന കാലമാണിത്.സ്മാർട്ട്ഫോൺ മുതൽ വസ്ത്രം വരെ, വിദ്യാഭ്യാസം മുതൽ വിനോദം വരെ, മനുഷ്യന്റെ വ്യക്തിത്വം പോലും ഉപഭോഗത്തിലൂടെ നിർവചിക്കപ്പെടുന്ന സാഹചര്യം വളരുന്നു.ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ വിജയൻ മാഷിന്റെ മനുഷ്യകേന്ദ്രിതമായ ചിന്തയ്ക്ക് പുതിയ പ്രസക്തിയുണ്ട്.മനുഷ്യൻ വിപണിക്കുവേണ്ടിയാണോ, വിപണി മനുഷ്യനുവേണ്ടിയാണോ?ഈ ചോദ്യം ഇന്നത്തെ സമൂഹം വീണ്ടും ചോദിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
പ്രകൃതിയെക്കുറിച്ചുള്ള മുന്നറിയിപ്പ്
കേരളത്തിന്റെ വികസന ചർച്ചകളിലും വിജയൻ മാഷിന്റെ ചിന്തകൾക്ക് പ്രസക്തിയുണ്ട്.വികസനം എന്ന വാക്ക് കേൾക്കുമ്പോൾ നാം പലപ്പോഴും കെട്ടിടങ്ങളും റോഡുകളും പാലങ്ങളും വ്യവസായങ്ങളും മാത്രം കാണുന്നു. എന്നാൽ അതിന്റെ പിന്നിൽ നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഭൂമി, ജലം, കാട്, കൃഷി, മനുഷ്യരുടെ ജീവിതരീതികൾ എന്നിവയെ എത്രമാത്രം കാണുന്നു?
വികസനത്തിന്റെ കണക്കുകളിൽ മനുഷ്യനും പ്രകൃതിയും അദൃശ്യരാകുമ്പോൾ അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്.
ഇവിടെയാണ് വിജയൻ മാഷിന്റെ പ്രകൃതിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തകൾ പുതിയ തലമുറയോട് സംസാരിക്കുന്നത്.പ്രകൃതിയെ വെറും വിഭവമായി കാണുന്ന സമൂഹം ഒടുവിൽ മനുഷ്യനെയും വിഭവമായി കാണാൻ തുടങ്ങും.ഇത് പരിസ്ഥിതി പ്രശ്നം മാത്രമല്ല; മനുഷ്യന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയ പ്രശ്നവുമാണ്.
ഫാസിസത്തെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിന് പുറത്തേക്ക് വായിക്കുമ്പോൾ
വിജയൻ മാഷിന്റെ ഫാസിസം സംബന്ധിച്ച ചിന്തകൾ ഇന്ന് വായിക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു വശം കൂടി ശ്രദ്ധിക്കണം.ഫാസിസത്തെ വെറും ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുടെയോ ഭരണകൂടത്തിന്റെയോ പേരായി ചുരുക്കിയാൽ അതിന്റെ സാമൂഹിക സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കാനാകില്ല.ഭയം സൃഷ്ടിക്കൽ, ശത്രുവിനെ നിർമ്മിക്കൽ, സമൂഹത്തെ 'നാം' എന്നും 'അവർ' എന്നും വിഭജിക്കൽ, വിമർശനാത്മക ചിന്തയെ ദുർബലപ്പെടുത്തൽ, വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങളെ സംശയത്തോടെ കാണൽ — ഇത്തരം പ്രവണതകൾ ജനാധിപത്യ സംസ്കാരത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്ന ഘടകങ്ങളായി പഠിക്കപ്പെടേണ്ടതാണ്.ഇവിടെയാണ് വിജയൻ മാഷിന്റെ മുന്നറിയിപ്പുകൾ ഇന്നും ചിന്തിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത്.ഒരു സമൂഹത്തിൽ ഭയം വളരുമ്പോൾ സ്വാതന്ത്ര്യം കുറയുന്നു.ഭയം രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഷയായി മാറുമ്പോൾ യുക്തിക്ക് പകരം വികാരം അധികാരം നേടുന്നു.അപ്പോൾ ചോദ്യം ചെയ്യൽ തന്നെ സംശയാസ്പദമാകുന്നു.അതുകൊണ്ടുതന്നെ വിയോജിപ്പ് സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയെ സംരക്ഷിക്കലല്ല; ജനാധിപത്യത്തെ സംരക്ഷിക്കലാണ്.
ഇന്നത്തെ മാധ്യമകാലത്ത് വിജയൻ മാഷ്
വിജയൻ മാഷ് ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്തെ മാധ്യമലോകവും ഇന്നത്തെ മാധ്യമലോകവും തമ്മിൽ വലിയ വ്യത്യാസമുണ്ട്.അന്ന് പത്രം, വാരിക, ടെലിവിഷൻ എന്നിവയായിരുന്നു പ്രധാന മാധ്യമങ്ങൾ.ഇന്ന് ഓരോ വ്യക്തിയും ഒരു മാധ്യമമാണ്.ഒരു മൊബൈൽ ഫോൺ ഉപയോഗിച്ച് ഒരാൾക്ക് വാർത്ത നിർമ്മിക്കാനും പ്രചരിപ്പിക്കാനും കഴിയും.ഇതോടൊപ്പം തെറ്റായ വിവരങ്ങളും അർധസത്യങ്ങളും വ്യാജവാർത്തകളും അതിവേഗം പടരാനുള്ള സാധ്യതയും വർധിച്ചു.ഈ സാഹചര്യത്തിൽ വിജയൻ മാഷിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പാഠം വിവരമുള്ളവരാകുക എന്നതിലുപരി ചിന്തിക്കുന്നവരാകുക എന്നതാണ്.
വാർത്ത ലഭിച്ചു എന്നത് അറിവ് ലഭിച്ചു എന്നല്ല.വിവരം ശേഖരിച്ചു എന്നത് സത്യം മനസ്സിലാക്കി എന്നുമല്ല.ചോദ്യം ചോദിക്കണം.സ്രോതസ്സ് പരിശോധിക്കണം.വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ കേൾക്കണം.സ്വന്തം മുൻവിധികളെയും ചോദ്യം ചെയ്യണം.ഇതാണ് വിജയൻ മാഷിന്റെ ചിന്തയെ ഡിജിറ്റൽ കാലത്ത് പുനർവായിക്കാനുള്ള ഒരു വഴി.ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാളയത്തിന്റെയും മാത്രം സ്വത്തല്ല വിജയൻ മാഷ്
എം. എൻ. വിജയനെ ഓർക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ പാളയത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായി മാത്രം കാണുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്തയുടെ വ്യാപ്തി ചുരുക്കുന്നതായിരിക്കും.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇടതുപക്ഷ ബോധ്യങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്തയിൽ നിർണായകമായിരുന്നു. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പാരമ്പര്യം ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള അവകാശത്തിലാണ്.
താൻ വിശ്വസിക്കുന്ന ആശയങ്ങളെയും പരിശോധിക്കുക.
സ്വന്തം പാളയത്തെയും വിമർശിക്കുക.അധികാരത്തെ അകലം പാലിച്ച് കാണുക.ജനപ്രിയമായ അഭിപ്രായത്തെയും ചോദ്യം ചെയ്യുക.മനുഷ്യന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ കേന്ദ്രത്തിൽ നിർത്തുക.ഇതൊക്കെയാണ് വിജയൻ മാഷിന്റെ ചിന്തയുടെ വലിയ പാഠങ്ങൾ.ഇന്നത്തെ തലമുറയ്ക്ക് വിജയൻ മാഷിനെ എങ്ങനെ വായിക്കാം?
വിജയൻ മാഷിനെ ഉദ്ധരണികളിലൂടെ മാത്രം ഓർക്കേണ്ട കാലമല്ല ഇത്.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകങ്ങൾ വീണ്ടും വായിക്കേണ്ട കാലമാണ്.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാഹിത്യവിമർശനത്തെ സാഹിത്യവിദ്യാർത്ഥികൾ പുതിയ സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ പരിശോധിക്കണം.അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ചിന്തകളെ ഇന്നത്തെ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പ്രശ്നങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യണം.അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഫാസിസം സംബന്ധിച്ച നിരീക്ഷണങ്ങളെ ഇന്നത്തെ മാധ്യമ-സാമൂഹിക മനഃശാസ്ത്രവുമായി ചേർത്ത് വായിക്കണം.അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രകൃതി ചിന്തകളെ കേരളത്തിന്റെ വികസന മാതൃകകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പരിശോധിക്കണം.അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിയോജിപ്പിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തെ ഡിജിറ്റൽ കാലത്തെ അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം.അങ്ങനെ വായിക്കുമ്പോഴാണ് വിജയൻ മാഷ് ഒരു ഓർമ്മയായി മാത്രം നിൽക്കാതെ ഒരു ചിന്താപദ്ധതിയായി മാറുന്നത്.ഓർമ്മ എന്നത് പുഷ്പാർച്ചനയല്ല ഒക്ടോബർ 3 ഓരോ വർഷവും വരും.അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രത്തിന് മുന്നിൽ പുഷ്പങ്ങൾ അർപ്പിക്കാം.അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസംഗങ്ങൾ കേൾക്കാം.അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രശസ്തമായ വാക്കുകൾ ഉദ്ധരിക്കാം.പക്ഷേ അതുകൊണ്ട് മാത്രം വിജയൻ മാഷിനെ ഓർക്കാനാവില്ല.അദ്ദേഹത്തെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഓർക്കണമെങ്കിൽ നമ്മൾ ചോദ്യം ചോദിക്കണം.എന്തുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഇത് വിശ്വസിക്കുന്നത്?എന്റെ അഭിപ്രായം എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്?എന്നോട് വിയോജിക്കുന്ന ഒരാളെ ഞാൻ കേൾക്കാൻ തയ്യാറാണോ?അധികാരത്തോട് ചോദ്യം ചോദിക്കാൻ എനിക്ക് ധൈര്യമുണ്ടോ?എന്റെ രാഷ്ട്രീയ വിശ്വാസങ്ങളെയും ഞാൻ വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിക്കുന്നുണ്ടോ?ഈ ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ കഴിയുന്നിടത്താണ് വിജയൻ മാഷിന്റെ ഓർമ്മ ജീവിക്കുന്നത്.
അവസാനിക്കാത്ത ഒരു ചിന്ത
2007 ഒക്ടോബർ 3-ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശാരീരിക സാന്നിധ്യം അവസാനിച്ചു. എന്നാൽ ഒരു അധ്യാപകന്റെ യഥാർത്ഥ ജീവിതം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരത്തിന്റെ ആയുസ്സിലല്ല; അദ്ദേഹം മറ്റുള്ളവരിൽ ഉണർത്തിയ ചോദ്യങ്ങളുടെ ആയുസ്സിലാണ്.എം. എൻ. വിജയൻ മാഷ് നമ്മെ പഠിപ്പിച്ചത് ഉത്തരങ്ങൾ മാത്രം തേടാനല്ല.ചോദ്യങ്ങളെ ജീവനോടെ നിലനിർത്താനാണ്.അധികാരം എത്ര ശക്തമായാലും ചോദ്യം ചെയ്യുക.ജനക്കൂട്ടം ഒരേ ദിശയിൽ സഞ്ചരിച്ചാലും നിൽക്കുകയും നോക്കുകയും ചെയ്യുക.സ്വന്തം വിശ്വാസങ്ങളെയും പരിശോധിക്കുക.മനുഷ്യനെ ഉപഭോക്താവായി മാത്രം കാണുന്ന ലോകത്തോട് മനുഷ്യന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുക.വിയോജിപ്പിനെ ശത്രുതയായി കാണാത്ത ഒരു ജനാധിപത്യ സംസ്കാരത്തിനായി നിലകൊള്ളുക.അതുകൊണ്ടുതന്നെ എം. എൻ. വിജയൻ മാഷിന്റെ ഓർമ്മദിനം ഒരു ചരമവാർഷികത്തിന്റെ ചടങ്ങ് മാത്രമല്ല.ചിന്തയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വാർഷിക ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ്.കാലം മാറുന്നു. മാധ്യമങ്ങൾ മാറുന്നു. രാഷ്ട്രീയ ഭാഷകൾ മാറുന്നു. സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥകൾ മാറുന്നു. മനുഷ്യന്റെ ജീവിതരീതികളും മാറുന്നു.പക്ഷേ അധികാരത്തോട് ചോദ്യം ചോദിക്കേണ്ട ആവശ്യം മാറുന്നില്ല.വിയോജിക്കാനുള്ള അവകാശം മാറുന്നില്ല.സ്വതന്ത്രമായി ചിന്തിക്കേണ്ട ആവശ്യം മാറുന്നില്ല.അതിനാലാണ് എം. എൻ. വിജയൻ മാഷ് ഇന്നും പ്രസക്തനായിരിക്കുന്നത്.അദ്ദേഹം നമ്മെ പഠിപ്പിച്ച ഏറ്റവും വലിയ പാഠം ഒരുപക്ഷേ ഇതാണ് —ചിന്തിക്കുന്നത് അവസാനിപ്പിക്കുന്നിടത്താണ് മനുഷ്യന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യം ആരംഭിച്ച് അവസാനിക്കുന്നത്.ഒക്ടോബർ മൂന്നിന്റെ ഓർമ്മയിൽ, ആ ചിന്തയുടെ അഗ്നിപാത വീണ്ടും തെളിയട്ടെ.