നെടുമുടി വേണു: കാലം മായ്ക്കാത്ത മുഖം, മനസ്സിൽ മുഴങ്ങുന്ന നടനതാളം

ചില മനുഷ്യർ കടന്നുപോകുമ്പോൾ ഒരു കാലം കൂടി നിശ്ശബ്ദമാകുന്നു. ചില നടന്മാർ വിടപറയുമ്പോൾ അവർ ജീവിച്ച കഥാപാത്രങ്ങൾ നമ്മളിൽ ബാക്കിയാകുന്നു. നെടുമുടി വേണു അങ്ങനെയൊരാളായിരുന്നു — മണ്ണിന്റെ മണവും മനുഷ്യരുടെ നൊമ്പരവും ജീവിതത്തിന്റെ താളവും അഭിനയത്തിൽ ചേർത്തുവെച്ച അപൂർവ കലാകാരൻ.

ചില മുഖങ്ങൾ അങ്ങനെയാണ്. എത്ര കാലം കഴിഞ്ഞാലും മറന്നുപോകാൻ കഴിയില്ല. ഒരു പഴയ സിനിമയുടെ ഏതെങ്കിലും രംഗത്തിൽ അവിചാരിതമായി ആ മുഖം തെളിയുമ്പോൾ, മനസ്സ് അറിയാതെ അവിടെ നിൽക്കും. ഒരു ചിരി, ഒരു നോട്ടം, സംഭാഷണത്തിനിടയിലെ ചെറിയൊരു മൗനം — അത്രയുമതി. കാലം പിന്നോട്ടു നടക്കാൻ തുടങ്ങും. നമ്മൾ കണ്ടതും കേട്ടതും സ്നേഹിച്ചതുമായ ഒരു ലോകം വീണ്ടും മുന്നിൽ തെളിയും.

നെടുമുടി വേണുവിനെ ഓർക്കുമ്പോൾ എനിക്കു തോന്നുന്നത് അങ്ങനെയാണ്. അദ്ദേഹം അഭിനയിച്ച കഥാപാത്രങ്ങൾ ഓർമയിൽ വരുമ്പോൾ അതൊരു നടന്റെ പ്രകടനങ്ങൾ ഓർത്തെടുക്കൽ മാത്രമാകുന്നില്ല. മലയാളിയുടെ ജീവിതത്തിൽനിന്ന് അടർത്തിയെടുത്ത ചില മനുഷ്യരെ വീണ്ടും കണ്ടുമുട്ടുന്നതുപോലെയാണ്. നമ്മുടെ നാട്ടിൽ കണ്ടിട്ടുള്ള ഒരു കാരണവർ, ഉള്ളിൽ സ്നേഹം ഒളിപ്പിച്ചുവെക്കുന്ന ഒരു അധ്യാപകൻ, അഹങ്കാരത്തിന്റെ പുറംതോടിനുള്ളിൽ ജീവിക്കുന്ന ഒരു തമ്പുരാൻ, സ്വന്തം ദുഃഖം മറ്റുള്ളവരെ അറിയിക്കാതെ ചിരിക്കുന്ന ഒരു മനുഷ്യൻ — അവർക്കെല്ലാം എവിടെയോ നെടുമുടി വേണുവിന്റെ മുഖമുണ്ട്.

2021 ഒക്ടോബർ 11-ന് അദ്ദേഹം വിടപറഞ്ഞപ്പോൾ മലയാള സിനിമയ്ക്ക് നഷ്ടമായത് ഒരു നടനെ മാത്രമായിരുന്നില്ല. ജീവിതത്തെ അത്രമേൽ അടുത്തറിഞ്ഞ ഒരു കലാകാരനെയാണ് നമുക്ക് നഷ്ടമായത്. ഇന്ന്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓർമദിനത്തിൽ, ആ നഷ്ടത്തിന്റെ ആഴം വീണ്ടും തിരിച്ചറിയുന്നു. കാരണം, ചില കലാകാരന്മാരെ അവരുടെ മരണദിവസത്തിൽ മാത്രം ഓർക്കാനാവില്ല. അവർ അഭിനയിച്ച ഓരോ കഥാപാത്രവും വീണ്ടും മുന്നിലെത്തുമ്പോൾ ആ വേർപാട് പുതുതാകുന്നു.

കുട്ടനാടിന്റെ താളത്തിൽ വളർന്ന ബാല്യം

1948 മേയ് 22-ന് ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ നെടുമുടിയിൽ ജനിച്ച കെ. വേണുഗോപാലൻ, പിന്നീട് മലയാളികളുടെ ഹൃദയത്തിൽ നെടുമുടി വേണുവായി ഇടംപിടിച്ചു. കുട്ടനാടിന്റെ പച്ചപ്പും വെള്ളവും വള്ളപ്പാട്ടുകളും ഗ്രാമീണ ജീവിതത്തിന്റെ നിഷ്കളങ്കതയും ചേർന്നൊരു ലോകമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബാല്യത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലം. പാടവരമ്പുകളിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന കാറ്റിനും തോടുകളിലൂടെ നീങ്ങുന്ന വള്ളങ്ങൾക്കും ഉത്സവപ്പറമ്പുകളിൽ മുഴങ്ങുന്ന വാദ്യങ്ങൾക്കും അവിടുത്തെ മനുഷ്യരുടെ സംസാരത്തിനുപോലും ഒരു താളമുണ്ടായിരുന്നു.

ആ താളം വേണുവിന്റെ ഉള്ളിൽ എവിടെയോ പതിഞ്ഞിരിക്കണം. പിന്നീട് അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ച കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ചലനങ്ങളിലും സംഭാഷണങ്ങളിലും മുഖഭാവങ്ങളിലും ആ ഗ്രാമീണ ജീവിതത്തിന്റെ സ്വാഭാവികത പലവട്ടം തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞു. അഭിനയിക്കാൻ പഠിച്ച ഒരു മനുഷ്യന്റെ കൃത്രിമമായ ചലനങ്ങളായിരുന്നില്ല അവ. ജീവിതത്തിൽനിന്ന് നേരിട്ടു കടന്നുവന്നതുപോലെയുള്ള പെരുമാറ്റങ്ങളായിരുന്നു.

അച്ഛൻ പി. കെ. കേശവപിള്ള അധ്യാപകനായിരുന്നെങ്കിലും കല അദ്ദേഹത്തിന് ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. കവിതകളും സംഗീതനാടകങ്ങളും ആട്ടക്കഥകളും രചിക്കുകയും അവ അരങ്ങിലെത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്ന അദ്ദേഹം മക്കൾക്ക് സംഗീതത്തിലും വാദ്യകലകളിലും പരിശീലനം ലഭിക്കാൻ വേണ്ട സാഹചര്യങ്ങൾ ഒരുക്കി. അമ്മ പി. കുഞ്ഞിക്കുട്ടിയമ്മയും അധ്യാപികയായിരുന്നു. അങ്ങനെ അറിവും കലയും ഒരുമിച്ചുനിന്ന ഒരു കുടുംബാന്തരീക്ഷത്തിലാണ് വേണു വളർന്നത്.

മൃദംഗവും ഘടവും സംഗീതവും അദ്ദേഹത്തിന് പകർന്നത് കേവലം കലാപരിശീലനം മാത്രമായിരുന്നില്ല. ശബ്ദത്തിന്റെ ഉയർച്ചതാഴ്ചകളും ഇടവേളകളുടെ അർഥവും താളത്തിന്റെ ചലനാത്മകതയും തിരിച്ചറിയാനുള്ള കഴിവുകൂടിയായിരുന്നു. പിന്നീട് ഒരു സംഭാഷണത്തിനിടയിലെ നിശ്ശബ്ദതയ്ക്കുപോലും അഭിനയത്തിന്റെ ശക്തി നൽകാൻ അദ്ദേഹത്തിനു കഴിഞ്ഞത് ഈ കലാബോധത്തിന്റെ കൂടി ഫലമായിരിക്കാം.

സ്കൂൾ പഠനകാലത്തെ കലാപ്രവർത്തനങ്ങളും ആലപ്പുഴ എസ്.ഡി. കോളേജിലെ മലയാള സാഹിത്യപഠനവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിത്വത്തിന് കൂടുതൽ മാനം നൽകി. കോളേജ് കാലത്ത് ഫാസിലുമായി ചേർന്ന് അവതരിപ്പിച്ച മിമിക്രിയും ലഘുനാടകങ്ങളും അഭിനയത്തിലേക്കുള്ള വഴികളെ തുറന്നു. അന്ന് ഒരു സഹപാഠിയോടൊപ്പം വേദിയിൽ കയറിയ യുവാവിന്റെ ഉള്ളിൽ മലയാള സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തിൽ ഇടംപിടിക്കാൻ പോകുന്ന ഒരു നടൻ വളരുന്നുണ്ടെന്ന് ആരറിഞ്ഞു!

എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വളർച്ചയെ പിന്നോട്ടു നോക്കുമ്പോൾ അതിൽ അത്ഭുതപ്പെടേണ്ടതില്ലെന്നു തോന്നും. കാരണം, കല അദ്ദേഹത്തിന് പുറത്തുനിന്ന് വന്നൊരു കൗതുകമായിരുന്നില്ല. വീട്ടിൽനിന്നും നാട്ടിൽനിന്നും ഭാഷയിൽനിന്നും സംഗീതത്തിൽനിന്നും ജീവിതത്തിൽനിന്നും പതുക്കെ രൂപപ്പെട്ട ഒന്നായിരുന്നു.

നാടകവേദി നൽകിയ ആത്മാവ്

നെടുമുടി വേണുവിന്റെ അഭിനയത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ കാവാലം നാരായണപ്പണിക്കരെ ഓർക്കാതിരിക്കാനാവില്ല. ഫാസിൽ സംവിധാനം ചെയ്ത വിചാരണ എന്ന നാടകത്തിലെ വേണുവിന്റെ പ്രകടനം ശ്രദ്ധിച്ച കാവാലം അദ്ദേഹത്തെ തന്റെ നാടകസംഘമായ തിരുവരങ്ങിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചു. ആ ബന്ധം വേണുവിന്റെ കലാജീവിതത്തിൽ നിർണായകമായി.

കാവാലത്തിന്റെ നാടകവേദി അഭിനയത്തിന്റെ മറ്റൊരു ലോകമായിരുന്നു. നാടൻ കലകളുടെയും അനുഷ്ഠാനങ്ങളുടെയും ശരീരഭാഷയും വാമൊഴിയുടെ സംഗീതവും താളത്തിന്റെ ഊർജവും അവിടെ ഒരുമിച്ചു. അവനവൻ കടമ്പ, ദൈവത്താർ തുടങ്ങിയ നാടകങ്ങളിലൂടെ വേണു ശരീരത്തെ അഭിനയത്തിന്റെ ഭാഷയാക്കാൻ പഠിച്ചു. വാക്കുകൾ പറയുന്നതിനപ്പുറം ശരീരത്തിന് എന്തെല്ലാം പറയാനാകുമെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

സിനിമയിൽ പിന്നീട് നാം കണ്ട നെടുമുടി വേണുവിന്റെ സ്വാഭാവികതയ്ക്ക് പിന്നിൽ ഈ നാടകപരിശീലനത്തിന്റെ അടിത്തറയുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നടത്തത്തിനും ഇരിപ്പിനും കൈകളുടെ ചലനത്തിനും സംസാരത്തിനുമെല്ലാം ഒരു തനിമയുണ്ടായിരുന്നു. കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം അതിനു മുകളിൽ ഒരു നടനായി നിൽക്കുകയായിരുന്നില്ല; കഥാപാത്രത്തിന്റെ ഉള്ളിലേക്ക് കടന്ന് അതിന്റെ ഭാഗമായി മാറുകയായിരുന്നു.

നാടകവേദി അദ്ദേഹത്തിന് അഭിനയത്തിന്റെ പാഠങ്ങൾ നൽകിയതോടൊപ്പം ജീവിതകാലം മുഴുവൻ ഓർക്കാവുന്ന സൗഹൃദങ്ങളും സമ്മാനിച്ചു. കാവാലം നാരായണപ്പണിക്കർ, ജി. അരവിന്ദൻ, പി. പത്മരാജൻ, ഭരത് ഗോപി, ജോൺ എബ്രഹാം തുടങ്ങിയവരുമായി രൂപപ്പെട്ട ബന്ധങ്ങൾ മലയാളത്തിന്റെ കലാലോകം പുതിയ വഴികൾ തേടിയ കാലത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു.

അവർ വ്യത്യസ്തമായ കലാഭാഷകളിൽ സംസാരിച്ചവരായിരുന്നു. എന്നാൽ സിനിമയും നാടകവും സാഹിത്യവും മനുഷ്യജീവിതവും സംബന്ധിച്ച അന്വേഷണങ്ങളിൽ അവർ പരസ്പരം അടുത്തുനിന്നു. അത്തരമൊരു സൗഹൃദാന്തരീക്ഷം നെടുമുടി വേണുവിന്റെ കലാബോധത്തെ കൂടുതൽ വിശാലമാക്കിയിരിക്കണം.

തിരശ്ശീലയിൽ ജീവിതം പകർന്ന നടൻ

1978-ൽ ജി. അരവിന്ദന്റെ തമ്പ് എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് നെടുമുടി വേണു സിനിമയിലെത്തിയത്. ആ തുടക്കം തന്നെ ഒരു സൂചനയായിരുന്നു. ജീവിതത്തിന്റെ അനിശ്ചിതത്വങ്ങളും മനുഷ്യരുടെ നിസ്സഹായതകളും അന്വേഷിച്ച സിനിമയുടെ ലോകത്തേക്കായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവേശനം.

തുടർന്ന് ഭരതന്റെ ആരവം, തകര തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ മലയാള സിനിമയുടെ ശ്രദ്ധാകേന്ദ്രത്തിലേക്കു കൊണ്ടുവന്നു. തകരയിലെ ചെല്ലപ്പനാശാരിയെ ഓർക്കുമ്പോൾ ഒരു കഥാപാത്രത്തിന്റെ സ്വഭാവദൗർബല്യങ്ങളും അഹങ്കാരവും എത്ര സൂക്ഷ്മമായി അവതരിപ്പിക്കാനാകുമെന്ന് മനസ്സിലാകും. കഥാപാത്രത്തെ വെറുക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുമ്പോഴും അയാളുടെ മനുഷ്യസഹജമായ ദൗർബല്യങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാൻ പ്രേക്ഷകനെ അനുവദിക്കുന്ന അഭിനയമായിരുന്നു അത്.

നെടുമുടി വേണുവിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത, ഒരേ തരത്തിലുള്ള വേഷങ്ങളിൽ ഒതുങ്ങാൻ അദ്ദേഹം തയ്യാറായില്ല എന്നതാണ്. പ്രായത്തെ മറികടക്കുന്ന കഥാപാത്രങ്ങൾ, ഗ്രാമീണ മനുഷ്യർ, കുടുംബനാഥന്മാർ, അധ്യാപകർ, അധികാരസ്ഥാനത്തിരിക്കുന്നവർ, സംഗീതജ്ഞർ — എത്രയോ രൂപങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിലൂടെ കടന്നുപോയി. ഓരോ കഥാപാത്രത്തിനും അതിന്റേതായ ശബ്ദവും ശരീരവും മനസ്സും അദ്ദേഹം നൽകി.

വിട പറയും മുമ്പേയിലെ സേവ്യറിനെ ഓർക്കുക. ഉള്ളിൽ വലിയൊരു വേദന ഒളിപ്പിച്ചുവെച്ച് ചുറ്റുമുള്ളവരെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ. സ്വന്തം ജീവിതത്തിലെ ഇരുട്ട് മറ്റുള്ളവരുടെ സന്തോഷത്തിന് തടസ്സമാകരുതെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്ന അയാളുടെ നിശ്ശബ്ദതയ്ക്ക് നെടുമുടി വേണു നൽകിയ ഭാവം ഇന്നും മനസ്സിൽ തങ്ങിനിൽക്കുന്നു. ഒരു മനുഷ്യൻ കരയാതെതന്നെ എത്ര ആഴത്തിൽ കരയുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം നമ്മെ കാണിച്ചു.

ഒരു മിന്നാമിനുങ്ങിന്റെ നുറുങ്ങുവെട്ടം എന്ന ചിത്രത്തിലെ രാവുണ്ണി മാഷും അങ്ങനെ മറക്കാനാവാത്ത കഥാപാത്രമാണ്. വാർധക്യം, ഏകാന്തത, സ്നേഹം, നഷ്ടബോധം — മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ വൈകാരികമായ എത്രയോ തലങ്ങൾ ആ കഥാപാത്രത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചു. രാവുണ്ണി മാഷിനെ കാണുമ്പോൾ ഒരു സിനിമയിലെ വൃദ്ധനെ മാത്രമല്ല നാം കാണുന്നത്. നമ്മുടെ ജീവിതത്തിൽ സ്നേഹിച്ചിട്ടുള്ള, കാലം പതുക്കെ ഒറ്റപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ആരെയൊക്കെയോ ഓർത്തുപോകുന്നു.

ഹിസ് ഹൈനസ് അബ്ദുള്ളയിലെ ഉദയവർമ്മ തമ്പുരാനും കള്ളൻ പവിത്രൻ എന്ന സിനിമയിലെ പവിത്രനും ഭരതം എന്ന ചിത്രത്തിലെ രാമൻ എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങൾ മറ്റൊരു ലോകമാണ് തുറന്നത്. സംഗീതത്തിന്റെ ഉള്ളറകൾ അറിയുന്ന ഒരാളുടെ ശരീരഭാഷയും അധികാരത്തിന്റെ ഗൗരവവും മനുഷ്യന്റെ അഹന്തയും ആത്മസംഘർഷവും അദ്ദേഹം കഥാപാത്രങ്ങളിൽ പകർന്നു. സംഗീതം അറിയുന്ന നടന്റെ പ്രകടനത്തിൽ സംഗീതം വെറും പശ്ചാത്തലമായിരുന്നില്ല; കഥാപാത്രത്തിന്റെ ആത്മാവിലേക്കുള്ള വഴിയായിരുന്നു.

അതേസമയം, തേന്മാവിൻ കൊമ്പത്ത് പോലുള്ള ചിത്രങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ച ഹാസ്യത്തിന്റെ തനിമയും മറക്കാനാവില്ല. ഗൗരവത്തിനും നൊമ്പരത്തിനുമിടയിൽ നിൽക്കുന്ന മനുഷ്യനിൽനിന്ന് ചിരി പടർത്തുന്ന കഥാപാത്രത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റം അദ്ദേഹത്തിന് അനായാസമായിരുന്നു. ആ അനായാസതയ്ക്കു പിന്നിൽ നീണ്ട നിരീക്ഷണവും ജീവിതത്തോടുള്ള അടുപ്പവുമുണ്ടായിരുന്നു.

മാർഗം പോലുള്ള ചിത്രങ്ങളിലൂടെ അദ്ദേഹം പിൽക്കാലത്തും തന്റെ അഭിനയത്തിന്റെ ആഴം തെളിയിച്ചു. മലയാളത്തിനു പുറത്തും തമിഴ് സിനിമകളിലും അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധേയമായ കഥാപാത്രങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. ഭാഷ മാറിയെങ്കിലും മനുഷ്യരുടെ വികാരങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിനയഭാഷയ്ക്ക് മാറ്റമുണ്ടായില്ല.

അദ്ദേഹം അഭിനയിച്ച കഥാപാത്രങ്ങളെ ഓർക്കുമ്പോൾ ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാണ്: നെടുമുടി വേണു അഭിനയിച്ച മനുഷ്യർ ഒരിക്കലും പൂർണമായും സാങ്കൽപ്പികരായി തോന്നിയില്ല. എവിടെയോ കണ്ടിട്ടുള്ളവരായിരുന്നു അവർ. നമ്മുടെ നാട്ടിലും കുടുംബത്തിലും ജീവിതത്തിലും ഇടംപിടിച്ചിട്ടുള്ളവർ. അവരെ വിശ്വസിക്കാൻ നമുക്ക് കഴിഞ്ഞു. അവരോട് സ്നേഹവും ദേഷ്യവും സഹതാപവും തോന്നി. അതായിരുന്നു ആ നടന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വിജയം.

എഴുത്തിന്റെ ഏകാന്തതയിൽ മറ്റൊരു നെടുമുടി വേണു

നമ്മൾ പലപ്പോഴും ഓർക്കുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖവും ശബ്ദവും അഭിനയവുമാണ്. എന്നാൽ ആ നടന്റെ ഉള്ളിൽ ഒരു എഴുത്തുകാരനും ജീവിച്ചിരുന്നു. മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ബിരുദമെടുത്ത വേണു അധ്യാപകനായും നാടകാധ്യാപകനായും പ്രവർത്തിച്ചശേഷം കലാകൗമുദി ആഴ്ചപ്പതിപ്പിൽ പത്രപ്രവർത്തകനായി.

പത്രപ്രവർത്തനം അദ്ദേഹത്തിന് മനുഷ്യരെ നിരീക്ഷിക്കാനുള്ള മറ്റൊരു ഇടമായിരുന്നു. കലാകാരന്മാരുമായുള്ള സംഭാഷണങ്ങൾ, സിനിമയുടെ പിന്നാമ്പുറങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക ജീവിതത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ — ഇവയെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുഭവലോകത്തെ വിപുലമാക്കി. ഒരു മനുഷ്യനെ പുറത്തുനിന്നു കാണുന്നതും അയാളുടെ ഉള്ളിലേക്ക് കടന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നതും രണ്ടാണ്. നെടുമുടി വേണുവിന്റെ അഭിനയത്തിൽ പലപ്പോഴും അനുഭവപ്പെടുന്ന ആന്തരികമായ കാഴ്ചയ്ക്ക് ഈ നിരീക്ഷണജീവിതവും കരുത്തായിട്ടുണ്ടാകാം.

'പാച്ചി' എന്ന പേരിൽ അദ്ദേഹം കഥകളും തിരക്കഥകളും എഴുതി. കാറ്റത്തെ കിളിക്കൂട്, അമ്പട ഞാനേ!, ഒരു കഥ ഒരു നുണക്കഥ, തീർത്ഥം, ശ്രുതി, സവിധം, അങ്ങനെ ഒരു അവധിക്കാലത്ത് തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളുമായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനാലോകം ബന്ധപ്പെട്ടു. കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെയും മനുഷ്യരുടെ ഉള്ളിലെ സംഘർഷങ്ങളുടെയും സൂക്ഷ്മതകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥകളിൽ ഇടംപിടിച്ചു.

1989-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ പൂരം തിരക്കഥാകൃത്തും സംവിധായകനുമായുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവിന്റെ അടയാളമാണ്. ഉത്സവങ്ങളുടെയും മേളങ്ങളുടെയും പശ്ചാത്തലത്തിൽ വാദ്യകലാകാരന്മാരുടെ ജീവിതം അവതരിപ്പിച്ച ആ ചിത്രത്തിൽ വേണുവിന്റെ സംഗീതബോധവും താളത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവും സ്വാഭാവികമായി ചേർന്നു. അഭിനയത്തിൽ താളം തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്ന കലാകാരൻ സിനിമയുടെ ഘടനയിലും ആ താളം കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിച്ചു.

എഴുത്തുകാരനായി അദ്ദേഹം ചെയ്ത പ്രവർത്തനങ്ങൾ, നെടുമുടി വേണുവിന്റെ കലാപ്രതിഭയ്ക്ക് മറ്റൊരു വാതിൽ തുറന്നുതരുന്നു. മറ്റൊരാൾ സൃഷ്ടിച്ച കഥാപാത്രത്തെ സ്വന്തം ശരീരത്തിലൂടെ ജീവിപ്പിക്കുന്നതും ഒരു കഥാപാത്രത്തെ വാക്കുകളിലൂടെ ആദ്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നതും രണ്ടുതരം സർഗാത്മക അനുഭവങ്ങളാണ്. ഈ രണ്ടു ലോകങ്ങളിലും സഞ്ചരിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിനു കഴിഞ്ഞു.

സൗഹൃദങ്ങളുടെ ചൂടും കുടുംബത്തിന്റെ തണലും

ഒരു കലാകാരനെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നത് അയാളുടെ കഴിവുകൾ മാത്രമല്ല; അയാൾ കടന്നുപോകുന്ന മനുഷ്യബന്ധങ്ങളും കൂടിയാണ്. നെടുമുടി വേണുവിന്റെ ജീവിതത്തിലും സൗഹൃദങ്ങൾക്ക് വലിയ സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നു. ഫാസിലുമായുള്ള കോളേജ് കാലത്തെ അടുപ്പം, കാവാലത്തിന്റെ നാടകവേദി, അരവിന്ദനുമായും പത്മരാജനുമായും ഭരത് ഗോപിയുമായും ഉണ്ടായ കലാബന്ധങ്ങൾ — ഇവയെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെ സമ്പന്നമാക്കിയ അധ്യായങ്ങളാണ്.

ആ സൗഹൃദങ്ങളിൽനിന്ന് പിറന്നത് വ്യക്തിപരമായ അടുപ്പങ്ങൾ മാത്രമായിരുന്നില്ല. മലയാള സിനിമയുടെ വളർച്ചയിൽ നിർണായകമായ പല കലാപരീക്ഷണങ്ങൾക്കും അത്തരം കൂട്ടായ്മകൾ പശ്ചാത്തലമായി. പരസ്പരം തിരിച്ചറിയുകയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്ത കലാകാരന്മാരുടെ ഒരു കാലം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. ആ കാലത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു നെടുമുടി വേണു.

അതേസമയം, അദ്ദേഹത്തിന് സ്വന്തമായൊരു കുടുംബലോകവുമുണ്ടായിരുന്നു. 1982-ൽ ടി. ആർ. സുശീലയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. ഉണ്ണി ഗോപാൽ, കണ്ണൻ ഗോപാൽ എന്നിവരാണ് മക്കൾ. സിനിമയിൽ എത്രയോ കുടുംബങ്ങളുടെയും ബന്ധങ്ങളുടെയും കഥകൾ അവതരിപ്പിച്ച നടന് സ്വകാര്യജീവിതത്തിൽ സ്വന്തം ബന്ധങ്ങളും ഉത്തരവാദിത്വങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.

തിരുവനന്തപുരത്തെ കുണ്ടമൺകടവിലുള്ള വസതിക്ക് അദ്ദേഹം 'തമ്പ്' എന്നു പേരിട്ടത് ശ്രദ്ധേയമായൊരു ഓർമയാണ്. തന്റെ ആദ്യ സിനിമയുടെ പേര് വീടിന് നൽകുക എന്നത് ഒരു കലാകാരൻ തന്റെ തുടക്കത്തെ എത്ര സ്നേഹത്തോടെ സൂക്ഷിച്ചുവെന്നതിന്റെ അടയാളമായി തോന്നുന്നു. ജീവിതം എത്ര ദൂരം മുന്നോട്ടുപോയാലും ആദ്യ ചുവടിന്റെ ഓർമ കൈവിടാതിരിക്കുക — അതിലും മനോഹരമായൊരു ബന്ധം കലയും കലാകാരനും തമ്മിൽ വേറെയുണ്ടോ?

പുരസ്കാരങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തിയത്; പ്രേക്ഷകസ്നേഹം കാലം കാത്തുവെച്ചു

മൂന്ന് ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങളും ആറ് കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ നിരവധി അംഗീകാരങ്ങൾ നെടുമുടി വേണുവിനെ തേടിയെത്തി. അവ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിനയജീവിതത്തിലെ നേട്ടങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക രേഖകളാണ്. എന്നാൽ ഒരു നടന്റെ ജീവിതത്തെ മുഴുവനായി അളക്കാൻ പുരസ്കാരങ്ങൾക്കു കഴിയില്ല.

ഒരു കഥാപാത്രത്തെ വർഷങ്ങൾക്കുശേഷവും ഓർക്കുന്ന പ്രേക്ഷകൻ, ആ കഥാപാത്രത്തിലെ ഒരു സംഭാഷണം സ്വന്തം ജീവിതവുമായി ചേർത്തുവെക്കുന്ന മനുഷ്യൻ, പഴയൊരു സിനിമ വീണ്ടും കാണുമ്പോൾ ആ മുഖം കണ്ടു നിശ്ശബ്ദനാകുന്ന ഒരാൾ — ഇവരിലൂടെയാണ് ഒരു നടൻ കാലത്തെ അതിജീവിക്കുന്നത്.

നെടുമുടി വേണുവിന് അത്തരത്തിലുള്ള ഓർമകൾ ധാരാളമുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥാപാത്രങ്ങൾ കാലം മാറുമ്പോഴും പഴകുന്നില്ല. കാരണം, അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചത് ഒരു പ്രത്യേക കാലത്തെ മനുഷ്യരെ മാത്രമല്ല; കാലം മാറിയാലും മനുഷ്യരിൽ നിലനിൽക്കുന്ന സ്നേഹത്തെയും അഹന്തയെയും ദുഃഖത്തെയും ഏകാന്തതയെയും കൂടിയാണ്.

ആ ഒക്ടോബർ പതിനൊന്നിന്റെ നിശ്ശബ്ദത

2021 ഒക്ടോബർ 11. ആ ദിവസം നെടുമുടി വേണുവിന്റെ വിയോഗവാർത്ത മലയാളികളുടെ മനസ്സിലേക്ക് കടന്നുവന്നപ്പോൾ, എത്രയോ സിനിമാരംഗങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് ഓർമയിൽ തെളിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഒരു നടന്റെ മരണം വാർത്തയാകുമ്പോൾ സാധാരണയായി നാം അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിനിമകളെ ഓർക്കുന്നു. എന്നാൽ ചിലരുടെ കാര്യത്തിൽ ആ ഓർമകൾ സിനിമയ്ക്കപ്പുറത്തേക്കു പോകുന്നു. അവർ അവതരിപ്പിച്ച കഥാപാത്രങ്ങളിലൂടെ നാം പരിചയപ്പെട്ട ജീവിതങ്ങളെയും മനുഷ്യരെയും വീണ്ടും ഓർക്കുന്നു.

നെടുമുടി വേണുവിന്റെ കാര്യത്തിൽ അതുതന്നെയാണ് സംഭവിച്ചത്. അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ച കഥാപാത്രങ്ങളിലൂടെ മലയാളി സ്വന്തം ജീവിതത്തിലെ പല മുഖങ്ങളെയും തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നു. ആ തിരിച്ചറിവിന്റെ ആഴമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിയോഗത്തെ ഒരു വ്യക്തിയുടെ നഷ്ടത്തിൽനിന്ന് ഒരു സാംസ്കാരിക നഷ്ടമായി മാറ്റിയത്.

ഇന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓർമദിനത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് എഴുതുമ്പോൾ, അഭിനയിച്ച ചിത്രങ്ങളുടെ പട്ടികയും പുരസ്കാരങ്ങളുടെ എണ്ണവും മാത്രം നിരത്തിയാൽ മതിയാകില്ല. കാരണം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലയുടെ ആത്മാവ് ആ പട്ടികകൾക്കിടയിലല്ല. ഒരു കഥാപാത്രം സംസാരിക്കുമ്പോൾ ശബ്ദത്തിൽ വന്നിരുന്ന നാട്ടിൻപുറത്തിന്റെ മണം, ഒരു ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിക്കുമ്പോൾ മുഖത്ത് തെളിഞ്ഞിരുന്ന നിയന്ത്രിതമായ വേദന, ഒരു ഹാസ്യരംഗത്തിൽ പ്രേക്ഷകനെ ചിരിപ്പിച്ചിരുന്ന സ്വാഭാവികത — അവിടെയൊക്കെയാണ് നെടുമുടി വേണു ജീവിക്കുന്നത്.

കുട്ടനാടിന്റെ പാടവരമ്പുകളിൽനിന്ന് ആരംഭിച്ച ആ ജീവിതം മലയാള സിനിമയുടെ വിശാലമായ ലോകത്തേക്കു നീണ്ടു. നാടകം അദ്ദേഹത്തിന് ശരീരത്തിന്റെ ഭാഷ നൽകി. സംഗീതം താളബോധം നൽകി. സാഹിത്യം മനുഷ്യരെ വായിക്കാൻ പഠിപ്പിച്ചു. പത്രപ്രവർത്തനം നിരീക്ഷണത്തിന്റെ കണ്ണു നൽകി. സൗഹൃദങ്ങൾ പുതിയ കലാലോകങ്ങളിലേക്കു നയിച്ചു. കുടുംബം ജീവിതത്തിന്റെ സ്വകാര്യമായ അടിത്തറയായി. ഇതെല്ലാം ചേർന്നാണ് നാം ഓർക്കുന്ന നെടുമുടി വേണു രൂപപ്പെട്ടത്.

ഒരു നടന്റെ ശരീരം കാലത്തിനൊപ്പം മാഞ്ഞുപോകാം. അയാളുടെ ശബ്ദം ഓർമകളിലേക്ക് പതുക്കെ പിൻവാങ്ങാം. എന്നാൽ അയാൾ സൃഷ്ടിച്ച കഥാപാത്രങ്ങൾ പ്രേക്ഷകരുടെ ഉള്ളിൽ തുടർന്നും ജീവിക്കും. ചിലപ്പോൾ ഒരു പഴയ സിനിമയുടെ രംഗമായി, ചിലപ്പോൾ മറക്കാനാവാത്തൊരു സംഭാഷണമായി, ചിലപ്പോൾ നമ്മുടെ ജീവിതത്തിൽ കണ്ടുമുട്ടിയ ഒരാളുടെ മുഖസാദൃശ്യമായി.

നെടുമുടി വേണുവിനും അങ്ങനെ ഒരു ജീവിതമുണ്ട് — തിരശ്ശീലയിൽ അവസാനിക്കാത്ത ജീവിതം.

അദ്ദേഹം പോയിട്ട് വർഷങ്ങൾ പിന്നിട്ടിട്ടും, ഒരു പഴയ സിനിമയിൽ ആ മുഖം തെളിയുമ്പോൾ നാം അറിയാതെ ഒന്നു നിൽക്കുന്നു. ആ നിമിഷം മനസ്സിലാകും: ചില കലാകാരന്മാർ മരിക്കുന്നത് ഒരു ദിവസമാണ്; എന്നാൽ അവർ നമ്മളിൽ ജീവിച്ചുതുടരുന്നത് കാലമത്രയും. നെടുമുടി വേണു അത്തരമൊരു ഓർമയാണ് — മണ്ണിന്റെ മണമായി, മനുഷ്യരുടെ മുഖമായി, മലയാളിയുടെ ഉള്ളിൽ മാഞ്ഞുപോകാത്ത നടനതാളമായി.