‘ബാഹുബലി’ മടങ്ങിയെത്തി; ബഹിരാകാശ മാലിന്യ നിയന്ത്രണത്തിൽ നിർണായക നേട്ടവുമായി ഐഎസ്ആർഒ

ന്യൂഡൽഹി: ഭൂമിയുടെ ഭ്രമണപഥത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന റോക്കറ്റ് ഘട്ടങ്ങൾ ദീർഘകാലം ബഹിരാകാശ മാലിന്യമായി തുടരുന്ന സാഹചര്യം ഒഴിവാക്കുന്നതിൽ നിർണായക ചുവടുവെപ്പുമായി ഇന്ത്യൻ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണ സംഘടന (ഐഎസ്ആർഒ). ‘ബാഹുബലി’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന എൽവിഎം3–എം5 റോക്കറ്റിന്റെ സി25 ക്രയോജനിക് മുകളിലെ ഘട്ടം വിക്ഷേപണത്തിന് ഏകദേശം ഒമ്പത് മാസത്തിന് ശേഷം ഭൂമിയുടെ അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തി.

2025 നവംബർ രണ്ടിനാണ് ശ്രീഹരിക്കോട്ടയിൽ നിന്ന് എൽവിഎം3–എം5 വിക്ഷേപിച്ചത്. റോക്കറ്റ് സി.എം.എസ്–03 ആശയവിനിമയ ഉപഗ്രഹത്തെ വിജയകരമായി ജിയോസ്റ്റേഷനറി ട്രാൻസ്ഫർ ഓർബിറ്റിൽ എത്തിച്ചു. ഉപഗ്രഹത്തെ വേർപ്പെടുത്തിയശേഷം റോക്കറ്റിന്റെ സി25 ഘട്ടം ദൗത്യം പൂർത്തിയാക്കി ഭ്രമണപഥത്തിൽ അവശേഷിച്ചു.

എന്നാൽ സാധാരണ നിലയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള റോക്കറ്റ് ഘട്ടങ്ങൾ വർഷങ്ങളോളം ഭ്രമണപഥത്തിൽ തുടരാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. അതിനാൽ ദൗത്യത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ സി25 ഘട്ടം എത്രകാലം ഭ്രമണപഥത്തിൽ തുടരണമെന്നത് കണക്കിലെടുത്താണ് ഐഎസ്ആർഒ ദൗത്യം ആസൂത്രണം ചെയ്തത്.

ഒമ്പത് മാസത്തിനുള്ളിൽ തിരിച്ചിറക്കം

ഐഎസ്ആർഒയുടെ ഔദ്യോഗിക കണക്കുപ്രകാരം സി25 ഘട്ടം 2026 ജൂലൈ 30-ന് ഭൂമിയുടെ അന്തരീക്ഷത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. വിക്ഷേപണത്തിന് ശേഷം ഒമ്പത് മാസത്തിൽ താഴെയാണ് അത് ഭ്രമണപഥത്തിൽ കഴിഞ്ഞത്. ദൗത്യത്തിന് മുമ്പ് നടത്തിയ കണക്കുകൂട്ടലിലും അതിന്റെ ഭ്രമണപഥ ആയുസ്സ് ഒരു വർഷത്തിൽ താഴെയായിരിക്കുമെന്നാണ് വിലയിരുത്തിയിരുന്നത്. യഥാർഥത്തിൽ സംഭവിച്ചതും ആ പ്രവചനത്തിന് ഏറെ അടുത്താണ്.

ജൂലൈ 30-ന് ഏകദേശം 12:08 യു.ടി.സി.യോടെ, അതായത് ഇന്ത്യൻ സമയം വൈകിട്ട് 5.38ഓടെ, അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്ര മേഖലയിലായിരിക്കും ഘട്ടം അന്തരീക്ഷത്തിൽ പ്രവേശിച്ചതെന്നാണ് ഐഎസ്ആർഒ കണക്കാക്കിയത്. അന്തരീക്ഷത്തിലേക്കുള്ള അതിവേഗ പ്രവേശനത്തിനിടെ ഭൂരിഭാഗം ഘടകങ്ങളും കത്തിപ്പോകുമെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ. ഉയർന്ന ദ്രവണാങ്കമുള്ള വാതക കുപ്പികൾ, നോസിൽ, ടാങ്കുകൾ തുടങ്ങിയ ഏതാനും ഘടകങ്ങൾ മാത്രം അവശേഷിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ടായിരുന്നു.

എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇത് പ്രധാനപ്പെട്ടത്?

ബഹിരാകാശത്ത് പ്രവർത്തനം അവസാനിച്ച ഉപഗ്രഹങ്ങളും റോക്കറ്റ് ഘട്ടങ്ങളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള മനുഷ്യനിർമിത വസ്തുക്കളുടെ എണ്ണം വർധിച്ചുവരികയാണ്. ഇവ നിയന്ത്രണമില്ലാതെ ദീർഘകാലം ഭ്രമണപഥത്തിൽ തുടരുമ്പോൾ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഉപഗ്രഹങ്ങൾക്കും ഭാവിയിലെ ബഹിരാകാശ ദൗത്യങ്ങൾക്കും കൂട്ടിയിടി സാധ്യത ഉയരും.

ഇതിനെ നേരിടുന്നതിനുള്ള പ്രധാന സമീപനങ്ങളിലൊന്നാണ് ദൗത്യം പൂർത്തിയായശേഷം ബഹിരാകാശ വസ്തുക്കളുടെ ഭ്രമണപഥ ആയുസ്സ് പരമാവധി കുറയ്ക്കുക. എൽവിഎം3–എം5 ദൗത്യത്തിൽ ഐഎസ്ആർഒ സ്വീകരിച്ചത് ഇതേ രീതിയാണ്.

സി25 ഘട്ടത്തെ ഉപഗ്രഹം വേർപെട്ടതിന് ശേഷം ‘പാസിവേറ്റ്’ ചെയ്തു. അതായത് അവശേഷിക്കുന്ന ഊർജവും മറ്റ് ഘടകങ്ങളും മൂലം അപ്രതീക്ഷിതമായി പൊട്ടിത്തെറിക്കാനുള്ള സാധ്യത കുറയ്ക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചു. തുടർന്ന് 21 ഡിഗ്രി ചെരിവുള്ള ഉയർന്ന ദീർഘവൃത്താകൃതിയിലുള്ള ജിയോസ്റ്റേഷനറി ട്രാൻസ്ഫർ ഭ്രമണപഥത്തിൽ അത് തുടരുകയായിരുന്നു.

ഐഎസ്ആർഒയുടെ നിരീക്ഷണം എങ്ങനെ?

സി25 ഘട്ടത്തെ അമേരിക്കൻ സ്പേസ് കമാൻഡും ഐഎസ്ആർഒയുടെ സിസ്റ്റം ഫോർ സേഫ് ആൻഡ് സസ്റ്റെയിനബിൾ സ്പേസ് ഓപ്പറേഷൻസ് മാനേജ്മെന്റ് (IS4OM) സംവിധാനവും നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

അവസാന ഘട്ടത്തിൽ ശ്രീഹരിക്കോട്ടയിലെ മൾട്ടി ഒബ്ജക്ട് ട്രാക്കിങ് റഡാർ (MOTR) ഉപയോഗിച്ചും റോക്കറ്റ് ഘട്ടത്തിന്റെ സഞ്ചാരം നിരീക്ഷിച്ചു. അന്തരീക്ഷ പ്രവേശനത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള ഏതാനും ഭ്രമണപഥങ്ങൾ വരെയും സാധ്യമായിടത്തോളം നിരീക്ഷണം തുടർന്നു.

25 വർഷ മാനദണ്ഡത്തേക്കാൾ ഏറെ മുന്നിൽ

അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ ഭ്രമണപഥത്തിൽ ദൗത്യം അവസാനിപ്പിക്കുന്ന വസ്തുക്കളുടെ ദീർഘകാല സാന്നിധ്യം നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനുള്ള മാർഗനിർദേശങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്. ഐഎസ്ആർഒയുടെ വിശദീകരണമനുസരിച്ച്, എൽവിഎം3–എം5 സി25 ഘട്ടത്തിന്റെ ഒമ്പത് മാസത്തിൽ താഴെയുള്ള ഭ്രമണപഥ ആയുസ്സ് താഴ്ന്ന ഭ്രമണപഥ മേഖലയിലെ വസ്തുക്കൾക്ക് ബാധകമായ 25 വർഷ മാനദണ്ഡവുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ വളരെ കുറവാണ്.

ഇന്ത്യയുടെ സ്വന്തം ഡെബ്രിസ് ഫ്രീ സ്പേസ് മിഷൻ (DFSM) സമീപനവും ഇതിൽ ശ്രദ്ധേയമാണ്. തിരക്കേറിയ താഴ്ന്ന ഭൂഭ്രമണപഥത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന റോക്കറ്റ് ഘട്ടങ്ങളുടെ ഭ്രമണപഥ ആയുസ്സ് അഞ്ച് വർഷത്തിൽ താഴെയാക്കണമെന്നാണ് ഈ സമീപനം ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. എൽവിഎം3–എം5 ഘട്ടം ഒമ്പത് മാസത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ തിരിച്ചെത്തിയതോടെ ഈ ലക്ഷ്യത്തേക്കാൾ വളരെ കുറഞ്ഞ കാലയളവിലാണ് അത് ഭ്രമണപഥം വിട്ടത്.

വിക്ഷേപണസമയവും നിർണായകം

ഇവിടെ മറ്റൊരു പ്രധാന സാങ്കേതിക വശവും ഐഎസ്ആർഒ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. ജിയോസ്റ്റേഷനറി ട്രാൻസ്ഫർ ഓർബിറ്റിലേക്കുള്ള ദൗത്യങ്ങളിൽ വിക്ഷേപണസമയത്തിൽ ഏതാനും മിനിറ്റുകളുടെ വ്യത്യാസം പോലും റോക്കറ്റിന്റെ മുകളിലെ ഘട്ടം ഭ്രമണപഥത്തിൽ തുടരുന്ന കാലയളവിൽ വലിയ വ്യത്യാസമുണ്ടാക്കാം.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ വിക്ഷേപണ സമയം നിശ്ചയിക്കുമ്പോൾ ഉപഗ്രഹത്തെ ലക്ഷ്യഭ്രമണപഥത്തിലെത്തിക്കുന്നതിനു പുറമേ, ദൗത്യം പൂർത്തിയായ ശേഷമുള്ള റോക്കറ്റ് ഘട്ടത്തിന്റെ ഭ്രമണപഥ ആയുസ്സും ഐഎസ്ആർഒ പരിഗണിക്കുന്നു. എൽവിഎം3–എം5 ദൗത്യത്തിൽ ഈ ആസൂത്രണം ഫലപ്രദമായി നടപ്പായെന്നാണ് സി25 ഘട്ടത്തിന്റെ യഥാർഥ പുനഃപ്രവേശനം വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

‘മാലിന്യം നീക്കം ചെയ്തു’ എന്നതിന്റെ യഥാർഥ അർത്ഥം

ഇത് ബഹിരാകാശത്ത് ഇതിനകം കെട്ടിക്കിടക്കുന്ന മുഴുവൻ മാലിന്യവും നീക്കം ചെയ്ത സംഭവമല്ല. അതുപോലെ, ഐഎസ്ആർഒ ഒരു പ്രത്യേക ബഹിരാകാശ മാലിന്യം പിടിച്ചെടുത്ത് ഭൂമിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതുമല്ല.

ദൗത്യം പൂർത്തിയായ ഒരു റോക്കറ്റ് ഘട്ടം ദീർഘകാലം ഭ്രമണപഥത്തിൽ അവശേഷിക്കാതെ മുൻകൂട്ടി കണക്കാക്കിയ കുറഞ്ഞ കാലയളവിനുള്ളിൽ സ്വാഭാവികമായി അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തുന്ന തരത്തിൽ ദൗത്യം ആസൂത്രണം ചെയ്തതാണ് ഈ നേട്ടത്തിന്റെ പ്രത്യേകത.

അതിനാൽ ‘ബാഹുബലിയുടെ മടക്കം’ ഇന്ത്യയുടെ റോക്കറ്റ് സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ നേട്ടം മാത്രമല്ല; ഭാവിയിലെ ബഹിരാകാശ ദൗത്യങ്ങൾ കൂടുതൽ സുസ്ഥിരവും സുരക്ഷിതവുമാക്കാനുള്ള ഇന്ത്യയുടെ സമീപനത്തിന്റെ ഉദാഹരണം കൂടിയാണ്.

ഭ്രമണപഥം കൂടുതൽ തിരക്കേറിയുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന കാലത്ത്, പുതിയ ഉപഗ്രഹങ്ങൾ വിക്ഷേപിക്കുന്നതിനൊപ്പം അവയുടെ ദൗത്യം അവസാനിച്ച ശേഷമുള്ള ഘട്ടങ്ങൾ എങ്ങനെ കൈകാര്യം ചെയ്യണമെന്നതും ബഹിരാകാശ ദൗത്യങ്ങളുടെ വിജയത്തിന്റെ ഭാഗമാകുകയാണ്. എൽവിഎം3–എം5 സി25 ഘട്ടത്തിന്റെ ഒമ്പത് മാസത്തിനുള്ളിലെ തിരിച്ചുവരവ് ഈ ദിശയിൽ ഐഎസ്ആർഒയുടെ ആസൂത്രണ ശേഷിക്ക് ശ്രദ്ധേയമായ തെളിവാണ്.