ന്യൂഡൽഹി: ഓൺലൈൻ ഷോപ്പിങ്ങിൽ വൻ വിലക്കുറവെന്ന പേരിൽ ഉപഭോക്താക്കളെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്ന രീതികൾക്ക് നിയന്ത്രണമേർപ്പെടുത്താൻ കേന്ദ്രസർക്കാർ. ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ നിയമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിലവിലുള്ള ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ (ഇ-കൊമേഴ്‌സ്) ചട്ടങ്ങൾ, 2020 ഭേദഗതി ചെയ്താണ് പുതിയ നിയന്ത്രണങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നത്. 2027 ജനുവരി 1 മുതൽ ഭേദഗതികൾ പ്രാബല്യത്തിൽ വരും.
പുതിയ വ്യവസ്ഥപ്രകാരം ഒരു ഉൽപ്പന്നത്തിന് വിലക്കുറവ് പ്രഖ്യാപിക്കുമ്പോൾ നിലവിലെ വിലയ്ക്കൊപ്പം വിലക്കുറവിന് മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന വിലയും വ്യക്തമായി പ്രദർശിപ്പിക്കണം. ഇതോടെ യഥാർഥ വിലക്കുറവില്ലാതെയും പഴയ വില കൃത്രിമമായി ഉയർത്തിക്കാട്ടിയും വലിയ ഡിസ്കൗണ്ട് നൽകുന്നതായി ഉപഭോക്താക്കളെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്ന രീതികൾക്ക് തടയിടാനാണ് ലക്ഷ്യം.
‘വലിയ ഡിസ്കൗണ്ട്’ എന്ന പേരിലുള്ള കബളിപ്പിക്കൽ ഒഴിവാക്കാൻ
ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ യഥാർഥ മുൻവില 1,000 രൂപയാണെങ്കിൽ അത് 800 രൂപയ്ക്ക് വിൽക്കുമ്പോൾ 20 ശതമാനം വിലക്കുറവാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കാം. എന്നാൽ വിലക്കുറവ് കൂടുതൽ ആണെന്ന് കാണിക്കുന്നതിനായി മുൻവില കൃത്രിമമായി 1,500 രൂപയായി രേഖപ്പെടുത്തി 800 രൂപയ്ക്ക് വിൽക്കുന്നതുപോലുള്ള രീതികൾ ഉപഭോക്താവിനെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്നതായിരിക്കും.
പുതിയ ചട്ടങ്ങളുടെ പ്രധാന ഉദ്ദേശ്യങ്ങളിലൊന്ന് ഇത്തരം തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്ന വിലനിർണയവും വ്യാജ വിലക്കുറവ് അവകാശവാദങ്ങളും നിയന്ത്രിക്കുകയാണ്.
സ്പോൺസർ ചെയ്ത ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ പ്രത്യേകം തിരിച്ചറിയണം
ഓൺലൈൻ വിപണനരംഗത്തെ മറ്റൊരു പ്രധാന മാറ്റം തിരച്ചിൽ ഫലങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. പണം നൽകി മുൻനിരയിലെത്തിക്കുന്ന സ്പോൺസർ ചെയ്ത ഉൽപ്പന്നങ്ങളെയും പരസ്യ ഉള്ളടക്കങ്ങളെയും സാധാരണ തിരച്ചിൽ ഫലങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്ന വിധത്തിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കണമെന്നാണ് പുതിയ വ്യവസ്ഥ.
ഉപഭോക്താവ് സ്വാഭാവികമായി തിരഞ്ഞെടുത്ത ഫലമാണോ അതോ പണം നൽകി ഉയർത്തിക്കാട്ടിയ ഉൽപ്പന്നമാണോ എന്ന് എളുപ്പത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിൽ കൂടുതൽ സുതാര്യത ഉറപ്പാക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം.
‘ഡാർക്ക് പാറ്റേണുകൾക്കും’ നിയന്ത്രണം
ഉപഭോക്താവിന്റെ തീരുമാനത്തെ സ്വാധീനിക്കാൻ വെബ്‌സൈറ്റുകളിലും ആപ്പുകളിലും ഉപയോഗിക്കുന്ന തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്ന രൂപകൽപ്പനാ രീതികളായ ‘ഡാർക്ക് പാറ്റേണുകൾ’ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനും ഭേദഗതികൾ ഊന്നൽ നൽകുന്നു.
ഒരു സേവനം തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ എളുപ്പമാക്കി കാണിക്കുകയും അത് ഒഴിവാക്കാനുള്ള വഴി സങ്കീർണമാക്കുകയും ചെയ്യുക, അടിയന്തരമായി വാങ്ങണമെന്ന തോന്നൽ സൃഷ്ടിക്കുന്ന തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്ന സന്ദേശങ്ങൾ നൽകുക തുടങ്ങിയ രീതികൾ ഉപഭോക്താവിന്റെ സ്വതന്ത്രമായ തീരുമാനത്തെ ബാധിക്കാതിരിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം.
പരാതികളിലും കമ്പനികൾക്ക് കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്തം
ഓൺലൈൻ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിൽ ഉൽപ്പന്നമോ സേവനമോ സംബന്ധിച്ച് പരാതി ഉയർന്നാൽ അതിന്റെ പരിഹാരത്തിൽ ഇ-കൊമേഴ്‌സ് സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്തവും കൂടുതൽ ശക്തമാക്കുന്ന വ്യവസ്ഥകളാണ് പുതിയ ചട്ടങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.
ഉപഭോക്തൃ പരാതികൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ, വിവരങ്ങളുടെ സുതാര്യത, ഉപഭോക്തൃ ഡാറ്റയുടെ ഉപയോഗവും സംരക്ഷണവും തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലും കമ്പനികൾ കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കേണ്ടിവരും.
എന്തുകൊണ്ടാണ് പുതിയ നിയന്ത്രണം?
ഓൺലൈൻ ഷോപ്പിങ് വ്യാപകമായതോടെ വിലക്കുറവ്, പരസ്യം, തിരച്ചിൽ ഫലങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ ഉപഭോക്താവിന്റെ വാങ്ങൽ തീരുമാനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്ന രീതികളും വർധിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ വിലയും ഓഫറും സംബന്ധിച്ച വ്യക്തമായ വിവരങ്ങൾ ഉപഭോക്താവിന് ലഭ്യമാക്കുകയും തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്ന വ്യാപാരരീതികൾ തടയുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് കേന്ദ്രത്തിന്റെ ഇടപെടലിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം.
ഇ-കൊമേഴ്‌സ് മേഖലയിലെ ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണം ശക്തമാക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായാണ് പുതിയ ഭേദഗതികളെ കാണുന്നത്. ഇതിനകം തന്നെ കേന്ദ്ര ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ അതോറിറ്റി ഇ-കൊമേഴ്‌സ് സ്ഥാപനങ്ങൾക്കെതിരെ നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. 2026 ഫെബ്രുവരിയിൽ നിർബന്ധിത ബിഐഎസ് മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കാത്ത കളിപ്പാട്ടങ്ങൾ വിറ്റ കേസിൽ സ്നാപ്ഡീലിന് അഞ്ച് ലക്ഷം രൂപ പിഴ ചുമത്തിയിരുന്നു.
2027 ജനുവരി ഒന്നിന് പുതിയ വ്യവസ്ഥകൾ പ്രാബല്യത്തിൽ വരുന്നതോടെ ഓൺലൈൻ വിപണിയിലെ ‘വിലക്കുറവ്’ അവകാശവാദങ്ങൾ ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് കൂടുതൽ വ്യക്തമായി പരിശോധിക്കാൻ കഴിയുമെന്നാണ് കേന്ദ്രത്തിന്റെ പ്രതീക്ഷ.